واجب شخصى ر . ك : واجب عينى واجب شرطى ر . ك : واجب مشروط واجب شرعى فعل متعلق اراده الزامى شارع واجب شرعى ، مقابل واجب عقلى ، آن است كه شارع مقدس فعل يا ترك آن را به‌طور اكيد درخواست كرده است ، مثل : نماز و روزه . حيدرى ، على نقى ، اصول الاستنباط ، ص 83 . مشكينى ، على ، تحرير المعالم ، ص 56 . سبزوارى ، عبد الاعلى ، تهذيب الاصول ، ج 2 ، ص 39 . واجب عبادى ر . ك : واجب تعبدى واجب عرفى فعل متعلق اراده الزامى عرف و عقلا واجب عرفى ، فعلى است كه اعتبارش را از ناحيه عرف و عقلا ، كسب مىكند ، مانند بسيارى از قوانين اجتماعى ، به‌ويژه قوانينى كه از ناحيه قانون‌گذاران عرفى براى حفظ نظم و ايجاد عدالت در جامعه به تصويب مىرسد ، همچون قوانين راهنمايى و رانندگى . نكته : واجبات عرفى ، در صورتى كه مورد امضاى شارع يا دست‌كم عدم ردع وى قرار گيرد ، به عنوان واجبات شرعى نيز شناخته مىشود . ولايى ، عيسى ، فرهنگ تشريحى اصطلاحات اصول ، ص 245 . واجب عقلى فعل محكوم به وجوب و ضرورت عقلى واجب عقلى ، مقابل واجب شرعى ، به فعلى گفته مىشود كه وجوبش عقلى است ؛ يعنى عقل به‌طور مستقل بدون كمك گرفتن از شرع يا غير مستقل با كمك گرفتن از شرع به وجوب آن حكم مىكند ، مانند : حكم مستقل عقل به حسن عدل و وجوب آن بر خداوند ، و يا حكم غير مستقل عقل به وجوب مقدمه واجب هنگام وجوب ذى المقدمه . نيز ر . ك : وجوب عقلى . مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 1 ، ص 353 . مشكينى ، على ، تحرير المعالم ، ص 56 . شهابى ، محمود ، تقريرات اصول ، جزء 2 ، ص 76 . سبزوارى ، عبد الاعلى ، تهذيب الاصول ، ج 2 ، ص 39 . واجب عينى فعل واجب بر همه مكلفان مورد خطاب ، به‌طور مستقل واجب عينى ، مقابل واجب كفائى ، عملى است كه بر تمام مكلفان واجب مىباشد ، به‌گونه‌اى كه با انجام دادن بعضى ، از عهده ديگران ساقط نمىگردد ، مانند : نمازهاى يوميّه و روزه ماه رمضان . نكته : گفته شده اطلاق صيغه « افعل » اقتضا مىكند كه واجب عينى باشد ، زيرا عقل حكم مىكند با انجام عمل توسط يك يا چند شخص ، تكليف از ديگران ساقط نمىگردد و امتثال امر لازم است . محمدى ، على ، شرح اصول فقه ، ج 1 ، ص ( 202 - 201 ) . مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 1 ، ص ( 82 - 81 ) . مشكينى ، على ، اصطلاحات الاصول ، ص 275 . مشكينى ، على ، تحرير المعالم ، ص 59 . زحيلى ، وهبه ، اصول الفقه الاسلامى ، ج 1 ، ص 60 . ولايى ، عيسى ، فرهنگ تشريحى اصطلاحات اصول ، ص 368 . سبزوارى ، عبد الاعلى ، تهذيب الاصول ، ج 1 ، ص 81 . خلاف ، عبد الوهاب ، علم اصول الفقه و خلاصة التشريع الاسلامى ، ص 108 . شهابى ، محمود ، تقريرات اصول ، جزء 2 ، ص ( 72 - 71 ) . محمدى ، ابو الحسن ، مبانى استنباط حقوق اسلامى يا اصول فقه ، ص 47 . فاضل لنكرانى ، محمد ، سيرى كامل در اصول فقه ، ج 6 ، ص ( 348 - 347 ) . واجب عينى تسبيبى واجب عينى غير مشروط به امتثال مباشرى و توسط شخص مكلّف واجب عينى تسبيبى ، مقابل واجب عينى مباشرى ، عملى است كه از تمام مكلفان خواسته شده است ، اما مباشرت در آن شرط نيست ؛ يعنى لازم نيست خود شخص به‌طور مستقيم و بدون واسطه آن را انجام دهد بلكه اگر ديگران هم آن را از طرف او انجام دهند تكليف از او ساقط مىگردد ، مانند : اداى دين كه بر شخص مديون واجب است ، اما اگر شخص ديگرى هم اين بدهى را به نيابت از او بپردازد ، از بدهكار تكليف ساقط مىشود ، و يا مانند : قضاى نماز و روزه پدر كه بر پسر بزرگ واجب است ، اما اگر ديگرى آن را انجام دهد تكليف از پسر بزرگ ساقط مىگردد ، و اگر ديگران اين واجب عينى تسبيبى را انجام ندهند و خود شخص هم آن را به‌جا نياورد فقط وى كه اين عمل بر او واجب شده عقاب خواهد شد . خمينى ، مصطفى ، تحريرات فى الاصول ، ج 2 ، ص ( 165 - 164 ) . فاضل لنكرانى ، محمد ، سيرى كامل در اصول فقه ، ج 5 ، ص 442 . واجب عينى مباشرى واجب عينى مشروط به امتثال مباشرى توسط شخص مكلّف واجب عينى مباشرى ، مقابل واجب عينى تسبيبى ، عملى است